Dr. Aytekin COŞKUN/ Araştırmacı-Yazar
Özet; Günümüz şartlarında “Helal dairesi’’ kavramının etkin olabilmesi için, ‘’İsraftan uzak ve İktisat dairesi’’ ölçüleri içinde olması ve bu ölçüleri Aile kurumunda, temel eğitim şeklinde alması zaruret haline gelmiştir. Bediüzzaman’ın Gençlik Rehberi eserindeki 5. Meselede ifade edilen Helal Dairesi kavramı, bu manada ele alınarak, günümüz koşullarında genişleme-değişim göstermeden nesillere aktarılan bir rehber yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler; Helal Dairesi, Gençlik, Aile,
1-1 Giriş/Tanım; ‘’Gençlik Rehberi’ isimli eserindeki 5.Meselenin izahında, bireysel veya aile fertlerinin tümü çağın imtihanları ile sıkça karşılaşmakta, bu imtihanların en şiddetli döneminin ise gençlik dönemine ait olduğu vurgusu yapılmaktadır. ‘’Helal Dairesi’’ olarak ifade edilen bu söylemin hayatımıza yön vermesi için, ‘’İktisat dairesi içinde ve israftan uzak’’ prensiplerinin ön planda tutan bir aile yapısına geçmemiz gerekiyor. Modernizminetkisi altında kalan ve davranışlarını sosyal baskı altında şekillendiren bir gençliğin, bu tuzaklardan uzak bir yapıya kavuşması çok önemlidir. İslami kavramların içinin boşaldığı bir dönemde, Helal Dairesi kavramının hayatımızda var olmasını yeniden keşfetmeliyiz. Kişisel sorumluluklarla birlikte temsil makamında bulunduğumuz dini değerlerimizin, sorumluluğunu düşünerek hareket etmeliyiz. Bireysel hatalar, helal dairesinin sınırlarını genişleten, israfa yol açan, iktisattan uzaklaşan tavırlar ve hayat modeli, bireye zarar vermekle birlikte, İslam’a olan bakış açısınıda değiştirmektedir.
1-2 Helal Dairesi Kavramına Yaklaşım; Genç kuşaklar, aileden aldıkları yaşam felsefesi ile ‘’Helal Dairesi’’ içinde, zaman zaman nefsin hoşuna giden değişimler yaşarken, bu kavramının sınırlarını genişletmekte, israfa kaçan tavırlarla karşımıza çıkabilmektedirler. Bireylerin ‘’Helal Dairesi’’ kavramına bakış açılarındaki bu değişim, evlilik müessesesinin kurulumu aşamasında daha belirgin hale gelmektedir. Bireylerin ve aile fertlerinin bakış tarzları ile Helal Dairesi kavramının, ailenin kontrolü dışında bir yapıya dönüştüğünüsöyleyebiliriz. Modern tarzın dayattığı ve tetiklediği bu değişim aileler arasında bir yaraya dönüşebilir. Çağın bu değişim baskısına ‘’Müslüman’’ kimliğinin zorlanarak ta olsa ayak uydurması, anlam bütünlüğünü genişletmesi ve sonuçlarına katlanması istenmektedir.Tarafların değişim talepleri, ‘’İslami kılıf’’ bulunarak, sıradanlaşan bir tavra dönüştürülmemelidir. ‘’Onlar yapıyorlarsa bizde yapabiliriz’ anlayışı bitmek bilmeyen yeni istekleri tetiklemekten başka bir şeye yaramamaktadır.
1-3 Beşinci Mesele; ’Gençlik Rehberinde izah edildiği gibi, gençlik hiç şüphe yok ki gidecek. Yaz güze ve kışa yer vermesi ve gündüz akşama ve geceye değişmesi kat’i yetinde gençlik dahi ihtiyarlığa ve ölüme değişecek. Eğer o fâni ve geçici gençliğini iffetle hayrata istikamet dairesinde sarf etse, onunla ebedî, bâki bir gençliği kazanacağını bütün semâvî fermanlar müjde veriyorlar. Eğer sefahate sarf etse, gayr-ı meşru dairedeki gençlik keyifleri ve lezzetleri, âhiret mesuliyetinden ve kabir azabından ve zevalinden gelen teessüflerden ve günahlardan başka, aynı lezzet içinde o lezzetten ziyade elemler olduğunu aklı başında her genç tecrübeyle tasdik eder. Eğer istikamet dairesinde gitse, gençlik gayet şirin ve güzel bir nimet-i İlâhiye ve tatlı ve kuvvetli bir vasıta-i hayrat olarak âhirette gayet parlak ve bâki bir gençlik netice vereceğini, başta Kur’ân olarak çok kat’î âyâtıyla bütün semâvî kitaplar ve fermanlar haber verip müjde ediyorlar. Ve madem helâl dairesi keyfe kâfidir. Elbette, gençlik nimetine bir şükür olarak, o tatlı nimeti iffette, istikamette sarf etmek lâzım ve elzemdir. (11 ) Zira helâl dairesi geniştir, keyfe kâfi gelir. Harama girmeye hiç lüzum yoktur.(12). Bediüzzaman model olarak Helal Dairesi kavramını net olarak ortaya koymuş ve sınırlarını belirlemiştir.
1-4 Helal Dairesi içinde gibi görünenler tavırlar; Helal dairesi, yaratanınyapabileceklerimize izin verdiği alan olarak belirlenmiştir. Helal dairesi içinde, israf, gösteriş, kibirlenme, enenin rızasını alma, peşinden koşma ve iktisattan uzaklaşma doğru bir yaklaşım değildir. Aile bütünlüğünü zora sokabilecek bu tavırların, günümüze uygun hale getirilerek genişletmekten vaz geçmeliyiz. Bütün bu gelişmelere bakarak ‘’yaptıklarımız helal dairesi içinde’’ demek yeterli değildir. Temel eğitimi, görgüyü ve terbiyeyi veren aile kurumunun, çevreden gelen baskılar karşısında, değişime ayak uydurmaktan kaçınmalıdır. Helal dairesinigenişletmeden, israfa kaçmadan ve iktisat çerçevesi içinde kalabilmeyi benimsemelidir. Aileayrıca, Modern hayatın dayattığı değişime ayak uydurmazsak, çocuklarımızı kaybedebilirizkaygısından da uzaklaşmalıdır.
1-5 Ailesel Değişim; Yaşadığımız çevre, aile fertlerini de içine alacak şekilde modern bir değişim rüzgârı başlatabilir. Bediüzzaman‘’İhtiyaç dairesi, nazar dairesi kadar büyüktür, geniştir. Hatta hayal nereye gitse, ihtiyaç dairesi dahi oraya gider (13) der. Günümüzde ihtiyaç dairesinin, nazar dairesi kadar genişletilmesi ile kast edilenin, nazar ettiğimizi hayal edip yaşamak şeklinde peşinde koşmak, yâda iktisat ölçülerine bir kenara koyarak israfta kalmak manası taşımamalıdır. Her aklımıza geleni yapabilmek arayışına, gençleri iten, arkadaş, çevre, sosyal medya gibi etkenleri dikkate almamız gerekmekte. Toplum baskısı, gösteriş, nefsin hoşuna giden faaliyetlere uyma ve israf olarak nitelendirilebilecek bu geniş dalgalanmalar, Helal Dairesini zorlamaktan öteye geçmemektedir.
1-6 Helal Dairesi içindeymiş gibi yapılan, israf temelli faaliyetler; Şatafatlı ve gösterişli köşklerde düzenlenen “Baby Shower” mevlitler, gösterişli davet ve düğünler sonrası pahalı mekânlarda “After Party’ ler, Ezanla karışık çalan müzikler, Lüks yatlarda kutlanan doğum günü partileri, Rahmet ayı olan Ramazanda, şatafatlı ve bir o kadar israf kokan iftar sofraları, israfı tetikleyen serpme kahvaltı düşkünlüğü, marka takıntılı başörtüsü, gözlük vb malzeme kullanımları, tesettür defilelerinde boy göstermeler, akıllı telefonlar ile fenomen yada youtuber olmaya çalışmalar, paylaşımların yada videoların ’like’ ’alması için israfta kalmak, özel hayatları ince detaylı şekilde sosyal medyada paylaşmak, kısacası eleştirdiğimiz tavır ve davranışların başına ‘’İslami’’ ibaresini koyarak, yapmaya çalışmak, Helal Dairesi dışına taşmakla eş değerdir.
Sonuç; Modern çağın dayatmalarının, Helal Dairesi içinde nasıl dönüşüm geçirdiğini etüt ediyoruz. Öncelikle kendi nefsimizden başlayarak, aile hayatımızın bu değişime Helal Dairesi içinde kalarak cevaplar bulmasını diliyoruz. Çevremiz ne der? Arkadaşlarımız ne der? Anlayışı ile hareket etmek, hepimiz için yanlışı katlanma süreçlerini başlatabilir. Hepimizin imtihanlarının bir parçası olan sorunları çözmede, ilmi yaklaşım ve mantıklı cevaplarla ikna metodu kullanılarak, bağlarımızı kuvvetlendirmemiz gerekiyor. Helal Dairesi her şeye yeter anlayış içinde kalarak, duamızı da eksik etmeden, değişimi iktisat çerçevesi içinde, israftan kaçınarak ancak çözebilmeliyiz. Aile bireylerinin tümünü içine alan bir anlayışla Helal dairesi kavramını gündemimize taşımalıyız.
‘’Her yasal hak helal değildir’’(14) Şeklindeki ifadesi ile Alev Alatlı, bu cümleyi kurarken, Bediüzzaman’la aynı temayı işlemiştir. Her yasal hak helal değildir, her helali de ruhsatın son sınırını da aşarak harama dönüştürmek hali hakkımız değildir ve de olmamalı. Helal Dairesi günümüze ve geleceğe ışık tutan hali ile hem geniş hem de keyfe kâfidir. İktisat üçgeninde, israftan ve gösterişten uzak şekilde hayatımıza rehber olduğunda, dünya nimetlerindeki hakiki lezzeti yakalayabiliriz. Bütün bu gayretlerimiz, baki bir gençliği ve mutluluğu netice verecektir. Aile fertlerinin tüm bireyleri, dışa dönük yaşama anlayışından ziyade, kendi çekirdek aile yapımıza dönük anlayışa geçmemiz, bizim koruyucu kalkanımız olacaktır. Bu kalkanın gücü ise, dua da gizlidir.
Hepimize düşen, elbette ‘’helal dairesi geniştir, keyfe kâfidir, harama girmeye lüzum yoktur’’(11) sözünü yerine getirirken, asıl gayemizin eneden ziyade, Rabbimizin rızasını kazanmak olmalıdır.(1)
Kaynaklar;
1-(11) Said Nursi, Asayı Musa, Yeni Asya Yayınevi, İstanbul, 2016, Meyve Risâlesi, Beşinci Mesele, S;33
2- (12 ) Said Nursi, Sözler, Yeni Asya Yayınevi, İstanbul, 2016, 6. Söz. S;44
3-(13 ) Said Nursi, Sözler, Yeni Asya Yayınevi, İstanbul, 2016, On Yedinci Söz, S;242
4-(14) https://www.youtube.com/watch?v=vBiO26fbwgY
1-‘’Helal dairesi geniştir, keyfe kâfidir harama girmeye lüzum yoktur ’’Helal dairesi, yaratanın yapabileceklerimize izin verdiği alan olarak belirlenmiştir. Günümüzde iktisat üçgeninde, israftan ve gösterişten uzak şekilde hayatımıza rehber edindiğimizde, dünya nimetlerindeki hakiki lezzeti tadabilir, keyfe kâfi değerlere ulaşabilir, baki bir gençliği ve mutluluğu yakalayabiliriz.